अमेरिका-इरान वार्ता असफल हुँदा विश्वभर निराशा

युरोपेली देशहरूमा पनि यसको असर परेको छ । रुसी तेलमाथि प्रतिबन्ध लगाएका युरोपेली देशहरू पश्चिम एसियाबाट कच्चा तेल नआउँदा समस्यामा छन् । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले युरोपबाट रित्ता तेलका

ट्यांकरहरू अमेरिकामा आइरहेको सामाजिक सञ्जाल ट्रुथमार्फत दाबी गरेका छन् । उनले चीन र युरोपेली देशहरूसँग हर्मुजको जलघाँटी खोल्ने हिम्मत नभएको आरोप पनि लगाए । अमेरिका एक्लैले यस जलघाँटी खोल्ने उनले दाबी गरेका छन् । पश्चिम एसियास्थित अमेरिकी सेनाको कमान्ड सेन्टकमले वार्ता जारी नै रहँदा शनिबार दुई वटा अमेरिकी सेनाका विध्वंसक जहाजले हर्मुज पार गरेको दाबी गरेको छ । तर, यसलाई इरानको रिभोलुसनरी गाडर््स कोर्प्सले खण्डन गरेको छ । यहाँ मुठभेडको अवस्था निम्तँदा अहिल्यै समस्यामा रहेको अर्थतन्त्र थप समस्यामा पर्न सक्छ । त्यही कारण युरोपेली देशहरू संवादमार्फत हर्मुजको जलघाँटी खोल्नुपर्ने पक्षमा उभिएका थिए । तर आइतबारको वार्तामा उक्त प्रयास सफल भएन ।

युद्धले इरान र लेबनानमा गरेर धेरैमा ३२ लाख स्थानीय विस्थापित भएको हुन सक्ने आकलन संयुक्त राष्ट्रसंघीय शरणार्थीसम्बन्धी उच्च आयोग (यूएनएचसीआर) ले जनाएको छ । मानवअधिकारकर्मीहरूले लेबनान र गाजामा मानवीय राहत तथा उद्धारका सामग्री पुर्‍याउन समस्या झेलिरहेका छन् । इजरायल–अमेरिका तथा इरान दुवै पक्षले ऊर्जा केन्द्र तथा सार्वजनिक पूर्वाधारलाई निरन्तर आक्रमण गरिरहेका छन् । पानीको चरम संकट भोगिरहेका अरब देशमा पानी प्रशोधन केन्द्रहरूमा भएको आक्रमणले जनजीवन संकटमा छ ।

इरानमा झन्डै ३ हजार र लेबनानमा २ हजार जना मारिएका छन् । त्यस्तै ठूलो संख्यामा घाइते छन् । इजरायल र अरब देशमा पनि मृतक र घाइतेको सूची ठूलो छ । संयुक्त राष्ट्रसंघ विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) को प्रतिवेदनले युद्धका कारण अरब देशहरूको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (३.७८ देखि ६ प्रतिशतले घटेको) हुन सक्ने प्रक्षेपण गरेको छ । जसको अर्थ १ सय २० अर्बदेखि १ सय ९४ अर्ब डलर बराबरको क्षति हुनु हो ।

उत्तर अफ्रिकामा, सुडानजस्ता पहिल्यै कमजोर अवस्थामा रहेका देशहरूले युद्धको चर्को मार खेप्नुपरेको छ । विश्व खाद्य कार्यक्रमका अनुसार सुडानमा ४१ प्रतिशत जनसंख्या गृहयुद्धका कारण खाद्य असुरक्षा बेहोरिरहेको छ । यहाँ ५ मध्ये कम्तीमा एक परिवारले भोकमरी झेलिरहेको छ । यी देशका लागि विभिन्न दाताहरूले तयार गरेका सहयोग सामग्री इरान युद्धका कारण ‘केप अफ गुड होप’ र भूमध्यसागरको घुमाउरो बाटो हुँदै लैजानुपर्ने बाध्यता छ । जसले उद्धार कार्यमा ढिलाइ र लागत वृद्धि गरेको छ ।

सोमालियामा २० प्रतिशतले खाद्यान्नको मूल्य बढिसकेको छ । खाडी क्षेत्रबाटै यस देशले आफ्नो एक तिहाइ मल ल्याउँथ्यो । तर, खेतीबालीको समयमा पश्चिम एसियामा युद्ध चल्दा यहाँ अन्न उत्पादन प्रभावित हुने तय देखिएको छ । यसले समस्यालाई विकराल बनाउने देखिन्छ । डक्टर्स विथआउट बोर्डर्सका अनुसार यहाँ अहिले झन्डै एक तिहाइ जनसंख्याले खाद्य असुरक्षा बेहोरेको छ ।

दक्षिण पूर्वी एसियामा फिलिपिन्समा युद्ध सुरु भएयता डिजेलको भाउ ८१.६ प्रतिशतले बढेको छ । यहाँ सरकारले ऊर्जा संकटकाल नै घोषणा गरिसकेको छ । निजी अस्पतालहरूले डिजेलबाट चल्ने जेनेरेटरहरू सञ्चालन गर्ने र औषधि आपूर्ति गर्ने प्रक्रिया महँगो भएकाले ५ प्रतिशत मूल्यवृद्धि गर्ने तयारी गरिसकेका छन् । स्वास्थ्य उपकरण सञ्चालन तथा औषधिको आपूर्तिमा पनि यसले विश्वव्यापी समस्या खडा गरेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) की प्रबन्ध निर्देशक क्रिस्टेलिना जियोर्गिभाले युद्धपछि परिस्थिति पहिलेजस्तो सहज नरहेको बताएकी छन् । ‘सबै कुरा राम्रै भयो भने पनि पहिलेकै अवस्थामा फर्कन गाह्रो छ । ऊर्जा स्रोतको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्नु, सडक, उद्योगजस्ता संरचनामा क्षति हुनु, आपूर्ति प्रणालीमा अवरोध आउनु र बजारमा विश्वास घट्नुजस्ता कारणले विश्व आर्थिक वृद्धिमा ठूलो असर परेको छ । यो सबै ठीक हुन समय लाग्छ,’ उनले भनिन् । आईएमएफले यसअघि प्रक्षेपण गरेको वैश्विक आर्थिक वृद्धि हासिल नहुने भन्दै उनले ४२ अर्ब ९० करोड अमेरिकी डलर आपत्कालीन सहयोगका लागि राखिएको बताइन् ।

त्यस्तै, यस वर्ष थप ४ करोड ५० लाख मानिसले खाद्यान्न असुरक्षा भोग्ने चेतावनी दिइन् । यस्तो अवस्थामा विश्वमा भोकमरी र गरिबी झेल्नेको संख्या ३६ करोडभन्दा माथि पुग्नेछ । विशेषगरी गरिब तथा ऊर्जा आयात गर्ने देशहरू यस संकटबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने उनले बताइन् । यसैबीच विश्व बैंकका अध्यक्ष अजय वांगाले विकासशील देशहरूलाई छोटो समयमा २५ अर्ब डलरसम्म सहयोग उपलब्ध गराउन सकिने बताएका छन् । दीर्घकालीन रूपमा भने ६० अर्ब डलरसम्म सहयोग गर्न सकिने विश्व बैंकको योजना रहेको उनले बताए ।

एजेन्सी